Đài Little Saigon phng vn

Đip-M-Linh

 

Thăng-Long

thực hiện

 trực tiếp truyền thanh

 

TL.- Kính chào ch Đip-M-Linh.

ĐML.- D, Đip-M-Linh xin trân trng kính chào quý v thính gi ca Đài Little Saigon và xin kính chào anh Thăng-Long.

TL.- Lâu lm mi gp li ch. Sc khe ca ch vn bình thưng ch?

ĐML.- Cm ơn anh, tôi vn bình thưng, vn còn đi làm.

TL.- Quý thính gi ti Houston có l đã biết đến ch Đip-M-Linh, mt ngưi, trong nhiu năm qua, đã có rt nhiu sinh hot văn hóa trong cng đng ca chúng ta; ch vài năm gn đây ch mi ít xut hin. Ngoài nhng sinh hot văn hóa, chúng tôi nghĩ rng rt nhiu ngưi trong cng đng ca chúng ta biết đến ch Đip-M-Linh qua tiếng đàn Accordéon ca ch.

Hôm nay, Đài Little Saigon mi ch Đip-M-Linh đến đây đ trình bày v mt tác phm mi ca ch, mang ta đ Trăng Lnh. Tôi đưc hân hnh đc hết tác phm này vào ngày hôm qua trong khi ch đi sa xe.

 

Có nhiu v thính gi va mi đnh cư ti Houston, chưa đưc biết v ch; xin ch cho thính gi đưc biết sơ lưc v quá trình hot đng cũng như v tiu s ca ch.

ĐML.- Thưa, tên tht ca tôi là Nguyn Th Thanh-Đip. Bút hiu Đip-M-Linh khi đu t bút hiu Đip-Linh ca Ba tôi, do tên ca tôi và Linh, tên ngưi em trai kế, ghép li. Khi Má tôi sinh mt em gái, tên là M-Phưng cũng là lúc tôi tp tành viết lách. Tôi xin Ba tôi cho tôi “mưn” bút hiu Đip-Linh và tôi ghép ch M t tên ngưi em gái đ tr thành Đip-M-Linh. Ba tôi đng ý.

TL.- Ch ln lên ti Nha Trang, nhưng ch gc Huế hay là gc Nha-Trang?

ĐML.- Thưa, tôi đưc may mn là Má tôi ngưi Huế, Ba tôi ngưi Nha Trang, tôi đưc sinh ra ti Dalat; c ba thành ph đu đp c. Thi gian sng ti Nha Trang, tôi chơi đàn Accordéon và hát trong ban ca nhc Bình-Minh, Đài Phát Thanh Nha-Trang, t gia thp niên 50 cho đến đu thp niên 60.

TL.- Lúc nh ch hc Dalat hay là Nha Trang?

ĐML.- Thưa anh, lúc nh Dalat tôi hc trưng Domain De Marie. Ti Nha Trang tôi hc trưng trung hc Võ-Tánh. Sau đó tôi hc Lut ti đi hc Lut Khoa Saigon.

TL.- Nhng k nim xa xưa ca ch Dalat hoc Nha Trang như thế nào, ch có th cho thính gi biết hay không?

ĐML.- K nim v Dalat và Nha Trang thì nhiu lm; nhưng thưng thưng tôi gi li nhng k nim đó trong tác phm ca tôi.

TL.- Qua nhng tác phm ca ch, không nhng k nim đưc ch gi li mà ch còn lng vào câu chuyn nhng ca khúc rt thích hp vi tâm lý nhân vt, phi không ?

ĐML.- D, thưa anh, đúng như vy.

TL.- Cũng qua tác phm này, ngưi đc còn nhn thy trình đ sinh ng ca ch rt khá, nht là Pháp văn.

ĐML.- Thưa, ông C ca tôi ngày trưc là giáo sư Pháp văn các lp đ nh cp trưng Trung-Hc Cam-Ranh. Còn Anh văn, ngày xưa, tôi chn là sinh ng  chính.

TL.- Ch lp gia đình năm nào?

ĐML.- Thưa, tôi lp gia đình năm 1962, ti Nha-Trang.

TL.- Vâng, tôi có thi gian Nha-Trang.

ĐML.- Anh thy Nha-Trang như thế nào? Đi vi tôi, bãi bin Nha-Trang đp nht thế gii.

TL.- Ô, bãi bin Nha Trang đp nht thế gii! Vâng, trưc khi chúng ta đ cp đến tác phm Trăng Lnh, trong đó ch Đip-M-Linh đã gi li nhng k nim rt lý thú, tôi xin đc qua nhng tác phm khác ca Đip-M-Linh, đưc in nơi bìa sau ca cun Trăng Lnh. Đó là Mt Đon Đưng, Bưc Chân Non, Sau Cuc Chiến, Hi-Quân Vit-Nam Cng-Hòa Ra Khơi, 1975, Cung Lưu, Đưa Tin, Tưng Như Tr V, v.v... Xin ch vui lòng cho biết thi đim nào ch đã sáng tác nhng tác phm này?

ĐML. Đip-M-Linh thành tht xin li quý thính gi và anh Thăng-Long v mt s nhm ln rt đáng tiếc. Đó là, khi đánh máy nhng tác ca tôi vào bìa sau ca cun Trăng Lnh, tôi đã quên, không lit kê tác phm Tìm Vết Chân Xưa.

 

V thi đim nhng tác phm ca tôi xut hin, tht tình tôi không nh rõ. Tôi ch nh cun Hi-Quân Vit-Nam Cng-Hòa Ra Khơi, 1975. Tôi thc hin tác phm này vào khong đu thp niên 80 và hoàn tt vào khong 1990. Thi gian đó, tôi cm thy tôi phi làm mt cái gì đó cho quân chng Hi-Quân.

TL.- Ti sao, thưa ch?

ĐML.- Tôi nghĩ Hi-Quân đã có công rt ln trong cuc di tn quân nhân, quân dng và đng bào t vùng I vào Saigon, khong tháng Ba năm 1975. Và sau đó, cũng chính Hi-Quân đã đưa không biết bao nhiêu ngàn đng bào và quân nhân các cp thoát khi nanh vut Cng Sn, vào khong tháng Tư năm 1975. Tôi nhn thy nhng công trng ca Hi-Quân rt đáng đưc đ cao.

TL.- Còn lý do nào khác không? Chng hn như phu quân ngày trưc ca ch là...

ĐML.- Vâng, cũng có nhng lý do ph, chng hn như Ba ca các con tôi là mt sĩ quan cao cp Hi-Quân; và tôi cũng có nhng ngưi bn cùng hc trưng Võ-Tánh đã gia nhp Hi-Quân như Bùi-Tiết-Quý, Nguyn-Dinh, Nguyn-Mùi, v.v... Vì vy, đi vi tôi, Hi-Quân rt là thân thiết.

TL.- Thưa, ngày đó, có phi ch là hoa khôi ca trưng Võ-Tánh hay không?

ĐML.- D, không dám đâu.

TL.- Ngày xưa, Nha Trang là nơi có rt nhiu trung tâm hun luyn quân s như Không-Quân, Bit-Đng-Quân, Hi-Quân, v.v...Ti sao ch không chn ngưi bn đưng t các binh chng khác mà ch li chn ngưi bn đi t Hi-Quân? Phi chăng vì b quân phc tiu l trng ca Hi-Quân?

 

ĐML.- D, không phi, thưa anh. Tôi theo đo Pht. Tôi nghĩ  rng bt c vn đ gì hay là s vic gì xy ra trong đi đu có mt nguyên nhân hay là mt xut x nào đó mà mình không th kim soát đưc. Tôi mun nói đến Nhân Duyên.

TL.- Vâng. Bây gi chúng ta tr li vi tác phm Trăng Lnh. M đu tp truyn Trăng Lnh là bút ký viết bng Vit-ng và đưc dch ra Anh-ng, nói v s biết ơn ca nhng ngưi t nn như chúng ta, phi không, thưa ch?

ĐML.- Vâng.

TL.- Xin ch cho thính gi biết khái lưc ti sao ch viết bút ký này.

ĐML.- Thưa, ta đ bút ký đó là T Ơn Mnh Đt Này. Thi gian tôi viết bút ký đó là lúc nưc M b rúng đng vì s tn công rt tàn bo ti Nu-Ưc và Hoa-Thnh-Đn, ngày 11 tháng 09 năm 2001; và tôi đang du lch ti Nga. Bút ký đó đưc viết vi ti phi trưng Frankfurt, nưc Đc, trong khi tôi ch chuyến bay chuyn tiếp đ tr v Nu-Ưc.

TL.- Xin chi nói qua cm xúc ca ch khi ch viết bút ký T Ơn Mnh Đt Này.

ĐML.- Thưa quý thính gi và anh Thăng-Long. Cm xúc ca tôi lúc đó ging như cm xúc ca tôi năm 1968 khi nghe tin Vit-Cng tn công và cưng chiếm Huế, quê Ngoi ca tôi. Tôi đau lòng và kh tâm lm. Tôi không biết làm gì cho Huế. Năm 2001 cũng vy, tôi đau lòng và kh tâm lm nhưng không biết phi làm gì cho nưc M; vì nưc M đã cu giúp gia đình tôi trong khi chúng tôi b chính nhng ngưi cùng chng tc quyết tâm tn dit chúng tôi. Chúng tôi đã lp li cuc đi t đôi bàn tay trng. Tôi đưc Cha M dy rng “Ăn trái nh k trng cây”. Bây gi các con tôi thành đt, tôi có vic làm tt, gia đình tôi bình yên. Tôi xin biết ơn nhng ngưi đã cưu mang chúng tôi. Và thi đim 1975 dưng như Tng Thng Ford là ngưi đã quyết đnh tr giúp ngưi Vit t nn Cng Sn.

TL.- Năm 1975, chúng ta là nhng ngưi may mn, vy chúng ta biết ơn nhng ngưi cu giúp chúng ta. Nhưng, t cương v mt nhà văn, ch có nghĩ rng vì “bàn c” thế gii, vì Hoa-Kỳ b rơi chúng ta cho nên my mươi triu đng bào Vit-Nam phi qun qui đau kh cho đến hôm nay hay không?

ĐML.- Có. Nhiu khi tôi cũng nghĩ như vy. Nhưng, nghĩ li, tôi cho rng chúng ta, ngưi Vit-Nam, cũng phi chu trách nhim mt phn nào đó, trong s sp đ min Nam Vit-Nam năm 1975; vì chúng ta chưa chu toàn bn phn. “Chuyn nhà” ca chúng ta mà chúng ta li nhiu quá vào anh hàng xóm.

TL.- Lý do nào ch li nghĩ như vy?

ĐML.- Trong bài phng vn Trung Tưng Vĩnh-Lc – v Tham Mưu Trưng cui cùng ca Quân-Lc Vit-Nam Cng-Hòa – đăng trong phn ph lc ca cun tài liu Hi-Quân Vit-Nam Cng-Hòa Ra Khơi, 1975 Trung Tưng Vĩnh-Lc cho biết rng sut ngày 29 tháng Tư 1975, Ông đã liên tc nhn đưc không biết bao nhiêu “cú” đin thoi t các đơn v, ln cũng như nh, xin tiếp tế đn dưc đ t th. Như vy nghĩa là gì? Nghĩa là Ngưi Lính Vit-Nam Cng-Hòa không bao gi chùn bưc, không bao gi khiếp s trưc s tn công tàn bo ca Bc quân. Ngưi Lính Vit-Nam Cng-Hòa đã chết mt cách rt dũng mãnh, rt can cưng. Nhưng Ngưi Lính Vit-Nam Cng-Hòa cũng như nhân dân min Nam, không có nhng cp lãnh đo tt, gii, và có đo đc.

TL.- Như vy có nghĩa rng ch, là v mt sĩ quan cao cp, cũng như nhng nhân vt có nhiu kiến thc mà ch thưng tiếp xúc, đu đng ý rng chúng ta đã chưa chu toàn bn phn, chúng ta đã quá li vào ngoi ban cho nên chúng ta đành mt Quê Hương mt cách đau đn như vy, có phi không, thưa ch?

ĐML.- Vâng. Chúng ta không có cp lãnh đo đ tài đc.

TL.- Nhưng nhng sĩ quan tr như phu quân ca ch, ngày trưc, lúc nào cũng chiến đu rt hăng say...

ĐML.- Vâng, như lúc nãy tôi đã thưa, có nhng anh lính hoc nhng sĩ quan, cp thp thôi, chiến đu đến git máu cui cùng thì cũng có nhng sĩ quan cao cp, như Tưng Nguyn-Khánh và Tưng Nguyn-Cao-Kỳ, v.v...là nhng cp lãnh đo không có tài, không có đc.

TL.- Đ tr li vi tác phm Trăng Lnh, trang s 5 ch viết: “...Khi cuc chiến Trung-Đông bùng n, năm 1992, tôi đã đau bun và lo s khi đưa tin mt đc gi tr và thân thiết nht ca tôi, Hi-Quân Đi-Úy Hòang-Quc-Tun...” Hoàng-Quc-Tun là ai, thưa ch?

ĐML.- Thưa anh, Hoàng-Quc-Tun là mt sĩ quan Hi-Quân Hoa-Kỳ. Vào thp niên 90, Tun đc tác phm Hi-Quân Vit-Nam Cng-Hòa Ra Khơi, 1975 ca tôi. Tun rt thích thú, Tun không ng Hi-Quân Vit-Nam Cng-Hòa “ca mình” can cường như vy. Và Tun liên lc vi tôi. Tôi được Tun mi tham d l mãn khóa Thy-B ti Coronado, San Diego. Sau đó Tun tòng s trên Hàng-Không Mu-Hm USS Independence. Khi Tun cho tôi hay chiếc USS Independence s tham d trn Desert Storm thì tôi rt lo s. Tôi đã viết truyn Đưa Tin, trong tác phm Đưa Tin, đ nói v Tun và nhng cm xúc rt tht ca tôi đi vi Tun khi tôi nhn được nhng lá thư ca Tun gi t vùng la đn.

TL.- Ch có nhng liên h mt thiết vi Tun t đó đn nay, vy hin ti Tun đang tòng s ti đâu?

ĐML. Thưa anh, sau khi mãn hn kỳ, Tun đã gii ngũ và hin đang làm vic cho B Ngoi Giao Hoa-Kỳ.

TL.- Tiếp đến là truyn Thăm M. Xin ch cho biết trong trường hp nào ch viết truyn này.

ĐML.- D, truyn Thăm M tôi viết v Ba tôi. Ba tôi đã b my ông Vit-Cng nht tù sut thi gian dài. Ba tôi b đày đa c tâm hn ln th xác. Ch khi nào tri tù có văn ngh thì h mi tm “xung” Ba tôi vào đi văn ngh. Khi ông C mt, tôi không v cho nên tôi b ray rc và ăn năn.

TL.- Ti sao ch không v? Biết bao nhiêu người đã v.

ĐML.- D, tôi biết. Tôi đã v Vit-Nam hai ln vào thi gian bà Ni ca các cháu bnh. Chính hai ln tr v này đã cho tôi thy mt thc trng đau lòng trên quê hương ca chúng ta. Đó là, không nhng tên đường, tên trường b thay đi mà ngay c ngôn ng cũng thay đi và nhân tính thun hu ca người Vit-Nam cũng không còn! H cư x vi nhau không có mt chút tình! Vì vy, khi Ba tôi mt, tôi rt đau lòng nhưng tôi không mun v. Tôi không mun thy và nghe nhng điu nghch lý khiến cho lòng tôi đau thêm.

TL.- Tôi nghĩ, nhng người sng nng v tình cm, như ch, thì không th hòa đng trong xã hi mà mi người ch biết chy theo miếng cơm, manh áo mà không nghĩ đến tình người, phi không, thưa ch?

ĐML.- D, đúng vy.

TL.- Kính thưa quý v thính gi ca đài Little Saigon, trong Trăng Lnh tôi nhn thy có nhiu chuyn rt hay, rt lý thú, nói lên tâm trng ca người Vit-Nam, ca người v Lính mà nhà văn Đip-M-Linh đã trang tri ni lòng cùng nhng tư duy ca ch. Truyn T Li vi Người Thơ, ch T Li vi ai đây?

ĐML.- D...kính thưa quý v thính gi và kính thưa anh Thăng-Long, tôi thường b tính tht thà chi phi cho nên tôi không th nói di. Thưa anh, truyn T Li vi Người Thơ là mt chuyn tht và là mt chuyn rt bun, tưởng ch xy ra trong xi-nê hay trong tiu thuyết.

TL.- Ch có th nói rõ hơn được không? Vì trong bài này có nhng vn thơ rt hay.

ĐML.- Thưa anh, câu chuyn khi ngun t mt bui văn ngh y lo binh sĩ Thy-Quân Lc-Chiến ti căn c Sóng-Thn, Nha-Trang, vào đêm Trung Thu năm 1956, do Ban Ca Nhc Bình-Minh thc hin, theo li mi ca Trung-úy Nguyn-Bá-Liên.

Sau bui y lo đó, anh Nguyn-Bá-Liên trao tôi bài thơ Tiếng Đàn Đêm Trung-Thu do mt sinh viên sĩ quan Quân-Y, bút hiu Hoàng-Vit-Sơn, sáng tác đ tng tôi. Nhưng lúc đó tôi ch là cô bé 14 tui, còn kp tóc, ch mê đàn và thích hát ch chưa nghĩ đến tình yêu, cho nên tôi không hi âm hoc viết li c